7 اکتبر، 2020

نقد و داوری مقالات علمی : آشنایی با روش ها، الگوهای عملی و نمونه های تخصصی

چگونه یک مقاله علمی را بررسی کنیم و نقد داوری بنویسیم؟

درک اصول ، اَشکال و عملکردهای نقد و داوری مقالات علمی شما را قادر می سازد تا گزارش های بررسی جامع و عملی برای آنها بنویسید. این کار مبنایی برای یک بررسی جامع و کاملاً ساختاریافته را تشکیل می دهد که در آن می توانید در مورد کیفیت ، سختگیری و اهمیت یک مقاله پژوهشی اظهارنظر کنید، و می توانید نقض احتمالی اصول اخلاقی معمول را که باید در مقالات علمی رعایت شود تشخیص دهد.

این کار در نظر اول ممکن است دلهره آور به نظر برسد اما واقعا نیازی به آن نیست – منابع و متخصصان زیادی وجود دارند که می توانید از آنها برای انجام کار کمک بگیرید، از جمله:

  • دوره های آموزشی نقد و داوری مقالات علمی و کارگاه های حضوری
  • الگوهای مورد استفاده در داوری مقالات
  • گزارش های نمونه بررسی و داوری از داوران خبره
  • بررسی و داوری مشترک مقالات علمی (به اشتراک گذاری کار بررسی و ارزیابی مقاله با یک محقق ارشد) 
  • سایر منابع ، وبلاگ ها و رهنمودهای بررسی و نقد داوری

ما ذیلا به نوبه خود به هر یک از این موارد می پردازیم، اما عجالتا: خیلی کوتاه و سریع به این موضوع می پردازیم که اصولا چرا یادگیری نقد و داوری مقالات علمی مانند مقالات ISI بسیار مهم است.

چرا باید بررسی، نقد و داوری مقالات علمی را بیاموزیم؟

داوران و ویراستاران مقالات علمی دروازه بانان ادبیات پژوهشی هستند که برای مستند سازی و انتقال اکتشافات انسانها به یکدیگر مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین ارزیابان مقالات نیاز به درک درستی از نقش و تعهدات خود برای اطمینان از یکپارچگی این روند و کمک به تداوم تحقیقات با کیفیت بالا و جهت کمک به محافظت از مردم در برابر یافته های نادرست و گمراه کننده پژوهشی دارند.

آموختن نقد و داوری مقالات علمی همچنین گام مهمی در بهبود پیشرفت حرفه ای خود شما به عنوان یک پژوهشگر است.

شما با یادگیری روش های بررسی و نقد مقاله به نویسنده بهتر و موفق تری با آثار منتشر شده بیشتر بدل خواهید شد زیرا این کار امتیاز مهمی را به شما اعطا می کند. با پذیرش درخواست های نقد و داوری مقالات علمی، به تدریج پی می برید که ویراستاران مجلات علمی- تخصصی به دنبال چه چیزی هستند، ضمن آنکه در جریان تحقیقات جدید و روش های بهینه در زمینه فعالیت خود قرار می گیرید.

دوره های آموزشی نقد و داوری مقالات علمی و کارگاه های حضوری

قویا تاکید می کنم که با عضویت در یک دوره یا کارگاه ، مفاهیم اصلی بررسی نقادانه مقالات علمی را فرا بگیرید. شما می توانید در کارگاه های حضوری شرکت کنید و یا با عضویت در شبکه های آنلاین، با داوران و ویراستاران باتجربه ارتباط برقرار کنید. به عنوان مثال ، موسسه  Sense about Sience همه ساله کارگاه های آموزشی بررسی و نقد علمی ارائه می دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد آنچه در این گونه دوره ها ارائه می شود، برخی محققان این گونه موسسات تجارب خود از شرکت در این نوع کارگاه ها را به اشتراک می گذارند.

همچنین بسیاری دوره های آنلاین رایگان هستند که یکی از آن جمله آکادمی Publons است. آکادمی Publons از طریق تجربه عملی، صلاحیت های اصلی نقادی علمی را به شما می آموزد. شما تمام مفاهیم اصلی بررسی و نقد و داوری مقالات علمی را خواهید آموخت و سپس بلافاصله می توانید با راهنمایی مربی خود شروع به نوشتن نقد بر مقالات علمی پیش از چاپ یا حتی داوری مقالات منتشر شده کنید.

الگوهای کاربردی در نقد و داوری مقالات علمی

الگوهای نقادی مقالات علمی راهکاری مفید و قابل استفاده در کارتان بر روی مقالات هستند. مثلا به عنوان بخشی از فعالیت های رایگان آکادمی Publons، شما به یک الگوی جامع دسترسی خواهید داشت که می توانید آن را دانلود و برای بررسی و نقد هر مقاله علمی  از آن استفاده کنید. این الگو نکاتی را که باید برای بررسی همه جنبه های نسخه پیش از چاپ یک مقاله مورد توجه قرار دهید، از جمله چکیده ، روش ها و نتایج ، ارائه می دهد. همچنین به شما می آموزد که چگونه بررسی خود را ساختار بندی کنید و شما را درمورد نقاط قوت و تأثیر کلی مقاله ای که در دست دارید به فکر می اندازد.

  • الگوهای آکادمی Publons (نیاز به پیوستن به دوره رایگان است)
  • الگوهای نقد مقاله موسسه PLoS
  • راهنمای نقد مقالات موسسه Wiley’s (به آن معنا الگو نیست، بلکه بیشتر یک راهنمای کامل با سوالاتیست که باید در خواندن بار اول و دوم یک مقاله در نظر بگیرید).

فراتر از پیروی از الگوها ، لازم است از سردبیر خود بخواهید و یا سیستم مدیریت داوری مقالات مجله را بررسی کنید تا بفهمید آیا لازم است از یک ساختار رسمی یا مخصوص برای بررسی مقالات آن ژورنال خاص پیروی کنید یا خیر. اگر چنین رویکرد مشخصی وجود ندارد ، سعی کنید از سردبیر مثالهایی درباره سایر روش های نقد و بررسی انجام شده برای ژورنال  بخواهید تا درک درستی از انتظاراتی که از شما دارند به شما بدهد.

مثال هایی از نقد و بررسی و ارزیابی مقالات علمی

با یادگیری از متخصصان ، درک کنید که یک گزارش سازنده از بررسی نقادانه مقاله علمی چه فرم و مشخصاتی دارد.

در اینجا نمونه هایی از نقد مقالات علمی، قبل و بعد از انتشار آنها آورده ایم تا راهنمایی هایی را در اولین بررسی های نقادانه تان از مقالات علمی ارائه دهیم. برخی از اینها نقدهای شفافی هستند، به این معنی که کل فرآیند باز و قابل مشاهده است- از بررسی اولیه و پاسخگویی (به نویسنده) تا ویرایش و تجدید نظرها و تصمیم نهایی برای انتشار. می توانید ابتدا به پایین این صفحات بروید تا بررسی های اولیه را ببینید و سپس برای خواندن پاسخ های ویراستار و نویسنده به بالای صفحه بروید.

سایت F1000 نیز لیستی خوبی از نظرات متخصصان نقد و ارزیابی مقالات در رابطه با جنبه های مختلف گزارش نقد و بررسی مقاله گردآوری کرده است.

نقد و ارزیابی مشارکتی مقالات

نقد اشتراکی (به اشتراک گذاشتن نقد مقالات علمی با محققان ارشد) یکی از بهترین راهها برای یادگیری نحوه نقادی و ارزیابی مقالات علمی است زیرا دست بازی در فهم عملی فرآیند بررسی مقالات به محققان می دهد.

در مقاله ای که اخیراً در مجله دانشمند The Scientist منتشر شده ، تیم موسسه Future of Research (آینده تحقیقات) استدلال می کنند که بررسی مشارکتی مقالات می تواند تجربه ای ارزشمند در یادگیری نحوه نقادی و ارزیابی مقالات علمی باشد، به شرطی که به درستی و با شفافیت انجام شود.

دلیل نیاز به تاکید بر نحوه اجرای ارزیابی مشارکتی مقالات این است که این روش نیز نقاط ضعف خود را دارد. این روش می تواند موجب غفلت محققان تازه کار از مفاهیم اصلی بررسی و ارزیابی مقالات شود و اگر اعتبار کافی از سهم خود در کار اشتراکی در بررسی مقالات دریافت نکرده باشند، عضویت  بعدی آنها در گروههای ارزیابان مقالات علمی را دشوار کند. (اگر از شما خواسته شده است به نمایندگی از یک همکار یا پژوهشگر ارشد  مقاله ای را نقد و ارزیابی و داوری کنید، مطمئن شوید که از تلاش خود شناسایی و اعتبار کافی بدست می آورید). آکادمی Publons از این لحاظ کاملاً کاربردی است. این دوره دانش پژوهان را ملزم می کند تا با تمرین و کسب مهارت در ارزیابی مقالات واقعی و کار با استاد راهنمای خود جهت دریافت بازخورد از کارشان، در زمینه نقد و بررسی مقالات علمی تجربه کسب کنند. پس از اتمام دوره ، استاد راهنما دانش پژوهان را تأیید می کند، که سپس برای آغاز فعالیتشان در برابر سردبیران برتر رشته خود قرار می گیرند.

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *